MAKING OF

"Mε το Σαββόπουλο τα έργα μου βρήκαν μορφή"

"Mε το Σαββόπουλο τα έργα μου βρήκαν μορφή"

Ο Αλέξης Κυριτσόπουλος διηγείται τις ιστορίες πίσω από 5 εμβληματικά εξώφυλλα δίσκων που φιλοτέχνησε.

 

 

Τα περισσότερα εξώφυλλα δίσκων που έχει υπογράψει είναι άμεσα αναγνωρίσιμα, όπως και αρκετές εικονογραφήσεις του για παιδικά βιβλία. Ο ίδιος, ως πρόσωπο, όχι και τόσο. Γεννημένος στην Αθήνα το 1943, ο Αλέξης Κυριτσόπουλος κινήθηκε διακριτικά σε μια τέχνη που υποτιμάται από τους πολλούς ως κάτι συνοδευτικό, μικρό κι ασήμαντο. Απόλυτα συγχρονισμένος με την εποχή κατά την οποία οι δίσκοι άρχισαν να λογαριάζονται ως έργα τέχνης, στα μέσα των 60’s συνέδεσε το όνομά του με τον Διονύση Σαββόπουλο, δημιουργώντας το εμβληματικό, ανατρεπτικό και καινοτόμο εξώφυλλο του Φορτηγού. Από τότε μέχρι και σήμερα, έχει «ντύσει» δεκάδες ακόμα εξώφυλλα (ανάμεσα σε άλλες εργασίες εικονογράφησης), με μια ενήλικη παιδικότητα που κρατά αποστάσεις από οτιδήποτε επιδεικτικό ή κραυγαλέο.

20181110 110502

Τον επισκέπτομαι στο σπίτι του σε μια παράλληλη της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, έναν χώρο υψηλής αισθητικής (βλ. φώτο), με ήλιο και ησυχία. Όταν του επισημαίνω ότι στα σκίτσα και τις ζωγραφιές του συναντά κανείς μια ελληνικότητα που καταφέρνει να είναι ποπ, με διακόπτει: «Τι είναι ελληνικότητα; Μπορείς να μου το προσδιορίσεις; Άμα δε μπορείς, μη με κατηγορείς». Συνέχεια είναι σοβαρός και συνέχεια κάνει πλάκα, τα μάτια του έχουν πάντα όρεξη καθώς αλλάζει στάσεις στην πολυθρόνα, κάθε τόσο θυμάται κάτι, σηκώνεται και κατεβάζει βιβλία από τα ράφια, να μου δείξει.

Του αφήνω 5 δίσκους στο τραπέζι και του ζητώ να μου μιλήσει για τον κάθε έναν ξεχωριστά:

 

ΦΟΡΤΗΓΟ (1966)

R 4346115 1379665169 7527.jpeg

«Με το Σαββόπουλο γνωριστήκαμε όταν ήρθε στην Αθήνα. Είχαμε μια παρέα, δυο-τρία άτομα. Μετά ο Διονύσης άρχισε να δουλεύει στις εφημερίδες, είχε γράψει δυο τραγουδάκια… Στο πρώτο extended 45άρι που έβγαλε το 1965, το εξωφυλλάκι έδειχνε μια φωτογραφία του ίδιου με την κιθάρα του. Το δεύτερο 45άρι, είχε ένα σκιτσάκι δικό μου, που τον έδειχνε όπως ήταν τότε, με μουστάκι και κοκάλινα γυλαιά. Θυμάμαι ο Διονύσης τραγουδούσε σε ένα μαγαζί στην οδό Βουλής και εκεί υπήρχε μια επιγραφή Νέον, ένα φωτεινό λευκό κουτί, όπου πάνω του προβαλλόταν αυτό το σκιτσάκι.

»Λένε ότι το εξώφυλλο του Φορτηγού ήταν καινοτόμο για την εποχή, αλλά το λένε εκ των υστέρων. Δε μου πέρασε ποτέ από το μυαλό. Δεν υπάρχει η έννοια αυτή, “καινοτόμο”… Εγώ από το ‘64 εργαζόμουν ως γελοιογράφος σε έντυπα όπως η Αυγή, η Επιθεώρηση Τέχνης, ο Ζυγός και λίγο αργότερα άρχισα να φτιάχνω κολάζ. Ήμουν έτσι κι αλλιώς outsider με τα εικαστικά, γιατί δεν είχα πάει στην Καλών Τεχνών και ούτε ήθελα. Δεν μου άρεσε η ζωγραφική τύπου “βλέπω μοντέλο και κάνω”. Ο μόνος που μου άρεσε στην Ελλάδα ήταν ο Μίνως Αργυράκης. Και από το εξωτερικό, ο σκιτσογράφος Saul Steinberg.

R 10903078 1506251906 4914.jpeg

»Γενικώς όμως, αυτή την εποχή, από το 1960 έως το 1967, θεωρώ ότι υπήρξε μια πολιτιστική άνοιξη στην Ελλάδα. Στη μουσική, Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Νέο Κύμα, ο Ερωτόκριτος του Μαμαγκάκη, ο Νεγρεπόντης, ο Λοΐζος. Στο θέατρο, ο Κουν. Περιοδικά καταπληκτικά όπως οι Εποχές, η Επιθεώρηση Τέχνης, ο Ζυγός, η Εκλογή. Εκδόσεις όπως αυτές του Γαλαξία, καταπληκτικά βιβλία! Ο Αργυράκης έβαζε σκιτσάκια στην Ελευθερία, αργότερα έβαλα κι εγώ… Αισθάνομαι πολύ τυχερός που ξεκίνησα τότε. Ήταν μια πολύ σούπερ κατάσταση.

»Tα τραγούδια του Σαββόπουλου τα άκουγα πριν κυκλοφορήσουν σε μεγάλο δίσκο και βρήκα σε αυτά κάτι το διαφορετικό... Εκτός απ’ τα λόγια, μου άρεσε πολύ και η βραχνάδα. Δεν είχε κάνει άσκηση τότε και έκλεινε η φωνή του κάθε τόσο. Αυτό που ήθελα να βγάλω λοιπόν στο εξώφυλλο του Φορτηγού, περισσότερο από μια παράσταση της θεματολογίας (η Ζωζώ, το Βιτενάμ κλπ), ήταν αυτή η βραχνάδα, οι αναπνοές, οι άναρθρες κραυγές. Δεν ήταν όμως ότι κάθισα στο εργαστήριό μου και άρχισα να εργάζομαι σαν «επαγγελματίας καλλιτέχνης»... Η εικόνα που μου έχει μείνει, είναι να κόβω και να ράβω τα γράμματα του εξωφύλλου και ο Σαββόπουλος να είναι όρθιος πάνω στο γραφείο που δούλευα, με τα παπούτσια. Έτσι το έχω στο μυαλό μου.

»Του Πατσιφά (σ.σ. αναφέρεται στον τότε διευθυντή της LYRA) του άρεσε αυτό το λίγο «άτακτο». Και με συμπάθησε κιόλας».

 

ΤΑ ΠΑΡΑΛΟΓΑ (1976)

R 3260106 1322825645.jpeg

«Το όνειρο της ζωής μου ήταν να κάνω το εξώφυλλο σε έναν δίσκο του Χατζιδάκι. Και τελικά έγινε πραγματικότητα με έναν δίσκο που μου άρεσε λιγότερο απ’ όλους! H μουσική αυτή, των Παραλόγων, είναι μοντέρνα για τα γούστα μου.

»Ό,τι θυμάμαι από τότε είναι με τον Γκάτσο. Είχα πάει σε ένα στούντιο να ακούσω τις ηχογραφήσεις... Θυμάμαι λοιπόν ότι καθόμουν σε μία χαμηλή πολυθρόνα και έρχεται αποπάνω μου ο Γκάτσος, που όπως ξέρεις ήταν τεράστιος - και μου απαγγέλει ένα τραγούδι!

»Ένα άλλο που θυμάμαι είναι ότι είχε έρθει ένας φίλος από το σπίτι, ο Στέλιος, να πάμε βόλτα και του λέω «δε μπορώ τώρα γιατί πρέπει να τελειώσω αυτό». Τo κοιτάει και μου λέει «έτοιμο είναι, πάμε». Φύγαμε όντως – και το εξώφυλλο έμεινε έτσι! Ο Πατσιφάς μου είχε πει τότε "λένε πως έκανες τον Χατζιδάκι Σαββόπουλο"».

20181110 122606

»Στο δίσκο αυτό τραγουδάει όπως ξέρεις ο Θεοδωράκης, η Φαραντούρη, ο Σαββόπουλος, η Μελίνα Μερκούρη και …ο Ηλίας Λιούγκος. Εγώ απαξίωσα να γράψω τον Ηλία Λιούγκο στο εξώφυλλο. Λέω "δε βαριέσαι τώρα, με όλους αυτούς, να βάλω και τον Λιούγκο;". Με παίρνει λοιπόν Κυριακή πρωί ο Πατσιφάς και αρχίζει να φωνάζει: "ΜΑ ΚΑΛΑ, ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ; ΔΕΝ ΕΒΑΛΕΣ ΤΟ ΛΙΟΥΓΚΟ;". Και με κουβάλαγε Κυριακή πρωί στη LYRA, μόνο και μόνο για να γράψω τον Ηλία Λιούγκο. Γι’ αυτό βλέπεις το όνομά του έχει γραφτεί διαφορετικά στο εξώφυλλο... Ο Λιούγκος το έμαθε αυτό και επί μία δεκαετία δε μου μίλαγε». 

 

ΗAPPY DAY (1976)

R 2989770 1310658641.jpeg

«Τον Μίλτο τον Καρατζά τον ξέρεις, φαντάζομαι. Ως παραγωγό τον ξέρεις. Αυτός τότε ήτανε παραγωγός στη LYRA, αλλά ήταν και γραφίστας. Στο Happy Day λοιπόν, ο Καρατζάς με τον Σαββόπουλο αποφασίζουν και κάνουν ένα εξώφυλλο. Το πλαστικοποιούνε, βάζουνε μέσα το δίσκο και πάει όλο αυτό το πράγμα στο δισκάδικο. Και το βλέπει ο Σαββόπουλος και λέει "δε μ’ αρέσει, φωνάξτε τον!".

»Οπότε με φωνάζουν, παίρνω κάτι στοιχεία από το υπάρχον εξώφυλλο και φτιάχνω ένα δικό μου, διαφορετικό. Είχα ως πρώτη ύλη μια φωτογραφία που έδειχνε ανθρώπους σε ένα θέατρο. Κράτησα το κάτω μέρος, το έβαψα - και άλλαξα το πάνω. Έβαλα έναν εσατζή από τη Μακρόνησο, έβαλα μια παράσταση και έβαλα και κάποιους φυλακισμένους. Όλα αυτά τα πήρα από την ταινία του Βούλγαρη.

»Αργότερα έμαθα από τον Καρατζά ότι ο Πατσιφάς αναφερόμενος σε ‘μένα είχε πει "ευτυχώς που δε ζήτησε παραπάνω λεφτά". Έπαιρνα τότε 2.500 δραχμές, κάπου εκεί. Μεσαίες τιμές…». 

 

Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΦΤΙΑΣ (1978)

R 2989172 1310637923.jpeg

«Αυτό που έχει πλάκα εδώ είναι ότι όλα τα γράμματα του εξωφύλλου, εκτός από το "ΤΗΣ ΓΥΦΤΙΑΣ", είναι παρμένα από εφημερίδα αθλητική. Μου άρεσαν πολύ και τα πήρα. Το ίδιο έχω κάνει και στα Δήθεν των Ρασούλη/Ξυδάκη.

»Δεν έχω να σου πω πολλά για αυτό το εξώφυλλο... Τότε ήταν διευθυντής της LYRA o Διονύσης, ο οποίος ανέλαβε και την παραγωγή του δίσκου. Μου έδειξε το φωτογραφικό υλικό και μου άρεσε πάρα πολύ αυτή η εικόνα του Παπάζογλου, που μπήκε στο εξώφυλλο. Ήταν ασπρόμαυρη και σε κάποια σημεία της έβαλα χρώμα. Αντί για γαρύφαλλο, πρόσθεσα στο αυτί ένα αγγελάκι.

»Κοίταξε, όλα αυτά είχαν μια αταξία μέσα τους, η οποία εμένα μου ταίριαζε. Την εικονογράφηση και τα εξώφυλλα τα σνομπάρουν οι καλλιτέχνες. Όπως σνομπάρουν και το παιδικό βιβλίο… Το θεωρούνε κατώτερο. Εγώ το αγάπησα, γιατί έχει αυτή την ελευθερία… Μια ελευθερία που μόνο στο Σαββόπουλο βρήκα. Αυτά που ζωγράφιζα για ‘μένα, ήταν αόριστα. Με το Σαββόπουλο βρήκανε μορφή».

20181110 122233

»Υπάρχουν τρεις δίσκοι τους οποίους αγόρασα επειδή μου άρεσαν τα εξώφυλλα. To ένα είναι το Undercover των Rolling Stones, το άλλο το Still Life πάλι των Stones και το τρίτο το Lost In The Stars του Kurt Weill. Από ελληνικά, μου αρέσουν κάποια εξώφυλλα του Τσαρούχη, όπως το Πασχαλιές Μέσα Από τη Τη Νεκρή Γη. Μου αρέσει επίσης το έργο του Εγγονόπουλου για το δίσκο Καίσαρ Και Κλεοπάτρα».

 

ΤΡΑΠΕΖΑΚΙΑ ΕΞΩ (1983)     

R 1488392 1377037071 2552.jpeg        

«Στο Τραπεζάκια Έξω δεν θυμάμαι γιατί είχα αυτή την ανοιξιάτικη διάθεση τότε, αυτή την ευεξία, η οποία υπάρχει και στα τραγούδια. Ο Σαββόπουλος πάντως δε με κατηύθυνε ποτέ στα εξώφυλλα. Άκουγα τα τραγούδια και έφτιαχνα το έργο. Αν το εξώφυλλο ταιριάζει απόλυτα με τα τραγούδια, όπως μου λες ότι συμβαίνει εδώ, είναι επειδή μεταξύ μας υπάρχει ένα κοινό αίσθημα. Μέχρι σήμερα δε μου έχει πει ποτέ «δεν το θέλω έτσι, το θέλω αλλιώς». Ποτέ.

»Παλιά, μέχρι κάποτε, κάναμε παρέα. Μετά κατά καιρούς κάτι γινόταν και αραιώναμε. Ας πούμε, στην εκπομπή ΖΗΤΩ Το Ελληνικό Τραγούδι μου είχε ζητήσει να συνεργαστούμε και του είχα πει «δε με ενδιαφέρει το ελληνικό τραγούδι, με ενδιαφέρουν μόνο αυτά που κάνεις εσύ». Εγώ δεν είμαι επαγγελματίας, είμαι sui generis. Τoυ είπα λοιπόν ότι δε θέλω να δουλέψουμε μαζί και για τα επόμενα δυο-τρία χρόνια δε μιλιόμασταν. Πάντως το εξώφυλλο του δίσκου ΖΗΤΩ το Ελληνικό Τραγούδι το ζωγράφισα, όπως και αυτό για το Ο Κύριος Σαββόπουλος Ευχαριστεί Τον Κύριο Χατζιδάκι Και Θάρθη Οπωσδήποτε, όπως και άλλα.

»Να σου πω και μια ιστορία τώρα που θυμάμαι… Όταν παίχτηκαν οι Αχαρνής στο Ρήγα, το 1976, θυμάμαι έγινε το εξής: Κάνω την αφίσα και μου βγαίνει ένα απίστευτο κουρέλι, χαμός, με καρφίτσες, με κόλλες με ό,τι θες. Λέω μέσα μου "ε ας κάνω και μια αφίσα σένια τώρα…". Κάνω και μια σένια λοιπόν, μεγάλη αφίσα και φωνάζω τον μαγαζάτορα να έρθει να τη δει στο στούντιο που είχα τότε στην Πλάκα. Η μόνη φορά στη ζωή μου που έφαγα πατσά στις 12 το μεσημέρι ήταν μαζί του, τότε. Θυμάμαι πήρε τηλέφωνο μια γκόμενα και της έλεγε "εγώ δε θέλω το σώμα σου, θέλω την ψυχή σου". Βλέπει λοιπόν την αφίσα ο μαγαζάτορας και κάποια στιγμή παίρνει το μάτι του και το κουρέλι που είχα στη γωνία. Και μου λέει "αυτή θέλω'. Του λέω "μα είναι κουρέλι, αποκλείεται", επέμενε αυτός.

»Πάμε και με τις δύο αφίσες στη μπουάτ Ρήγας. Όπου βρίσκονται οι πάντες: Ο Σαββόπουλος, οι λογιστές, τα γκαρσόνια, η Μελίνα Τανάγρη, ο Παπάζογλου, ο Ρασούλης και όλοι όσοι συμμετείχαν στην παράσταση. Και λέμε "ψηφοφορία". Ας ψηφίσει ο κόσμος ποια αφίσα προτιμάει. Σε πληροφορώ ότι όλοι ψήφησαν το κουρέλι. Όλοι όμως! Μου λέει ο Σαββόπουλος, "διάλεξε".

Οπότε πέρασε το κουρέλι. Τη βλέπει ο Χατζιδάκις και λέει: "Συγχαγητήγια! Στολίσατε την Αθήνα!"».

Β.Κ.

5ac31c191e0000fb077b0646

LOGIN