MAKING OF

«Εντάξει αυτά που λέμε, αλλά δεν ξέρω κιόλας»

«Εντάξει αυτά που λέμε, αλλά δεν ξέρω κιόλας»

H Mαρία Βουμβάκη θυμάται το Μέσα Σε Πόλεις Και Σε Κύματα Συγχρόνως (1993).

 

ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΥΡΩΝΑ ΚΡΙΤΖΑ

  

Τα τραγούδια της Μαρίας Βουμβάκη είναι άγνωστα στον πολύ κόσμο, αλλά όποιος τα άκουσε, δεν τα ξέχασε μετά.

Το ντεμπούτο άλμπουμ της Μέσα Σε Πόλεις Και Σε Κύματα Συγχρόνως κυκλοφόρησε από τον Σείριο το 1993 και ήταν ο τελευταίος δίσκος σε παραγωγή Μάνου Χατζιδάκι. Ήπια εξομολογητική ποπ με έντεχνα και ηλεκτρονικά στοιχεία, σε μια εποχή κυριαρχίας των δισκογραφικών εταιριών. Έλαβε μηδαμινό promotion, απέτυχε εμπορικά, σχεδόν χάθηκε. Μνημονεύεται σήμερα κυρίως από καλλιτέχνες και «ανθρώπους της μουσικής». 

maria voumvaki

Κι όμως, υπάρχει κάτι εδώ που κερδίζει χωρίς καν να παίζει. Μια ποιότητα υλικού πάνω από μόδες, καθόλου δύσκολη, καθόλου απόμακρη. Ελληνικότητα που είναι το ανάποδο του έθνικ και θηλυκή ματιά, αναδύουν όλη τη σοφία κι όλη την αφέλεια της νεότητας μαζί. Ξεχωρίζει επίσης ο αισθαντικός τρόπος ερμηνείας. Νεότερες τραγουδοποιοί όπως η Kat Papachristou και η Δεσποινίς Τρίχρωμη είναι, αν όχι ακόλουθοι της Βουμβάκη, τότε σίγουρα κοινωνοί της ίδιας χατζιδακικής αύρας, στη μοντέρνα της έκφανση.

26 χρόνια μετά την κυκλοφορία του σπάνιου πλέον αυτού άλμπουμ, η τραγουδοποιός παραμένει ένα άτομο υπεράνω πάσης υποψίας. Ευγενική, ταπεινή, καθηγήτρια πιάνου χωρίς ίχνος ωδειακής κλεισούρας, όταν μιλάει φέρει συχνά στο πρόσωπο έναν μορφασμό που σημαίνει κάτι μεταξύ «δεν ξέρω» και «δεν ξέρω αν είναι σημαντικό». Συναντηθήκαμε στο Παγκράτι λίγες μέρες μετά την επιστροφή της από το καλοκαίρι, συνθήκη αν μη τι άλλο ταιριαστή για έναν δίσκο με τίτλο Μέσα Σε Πόλεις Και Σε Κύματα Συγχρόνως, που τελικά είναι τόσο σημαντικός όσο αυτά που σε κάνει να αισθάνεσαι.

 

 

 

Δεν έχετε δώσει και πολλές συνεντεύξεις, σωστά; Στο διαδίκτυο βρήκα μόνο μισή…

Λες αυτή που είχε κάνει ο Αγγελικόπουλος;

Ναι, στην Καθημερινή, το 2007… Έχετε δώσει από τότε άλλη;

Να σου πω, δε θυμάμαι. Νομίζω πως όχι.

Τι σας έκανε να πείτε «ναι» για τη συγκεκριμένη; Ήταν η «κατάλληλη στιγμή»;

Θυμάμαι που μου το είχες προτείνει ξανά πριν από μερικά χρόνια. Κοίταξε, παίζεται το αν έχω τη θέληση να επιστρέψω ή όχι… Υπάρχει μια σκέψη, σε λίγο καιρό, αν μπορέσω, να παρουσιάσω κάτι καινούργιο. Αλλά εντάξει, δεν είναι κακό να προσπαθήσουμε να μιλήσουμε για το Μέσα Σε Πόλεις Και Σε Κύματα Συγχρόνως

Σας αρέσει να μιλάτε για τα παλιά;

Όχι. Και δε μου αρέσει και να εξηγώ τα τραγούδια.

Ωχ…

(Γέλια) Γι’ αυτό σου είπα, «θα προσπαθήσουμε». Εντάξει, μπορεί και να μου βγει.

Βγάλατε το Μέσα Σε Πόλεις Και Σε Κύματα Συγχρόνως το 1993, στον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι. Πώς σας ακούγεται σήμερα; Σας αρέσει;

Μ’ αρέσει - και σαν πρώτος, είναι αγαπημένος μου. Έχει πολύ αγαπημένα κομμάτια. Μερικά είναι γραμμένα όταν ήμουν 20, 21…

Όταν το ακούτε βρίσκετε λάθη; Χαίρεστε; Συγκινείστε;

Σίγουρα σε κάποια κομμάτια σήμερα θα μπορούσα να κάνω κάτι διαφορετικό. Αλλά υπάρχουν και κομμάτια όπως το «Η ιστορία και η ευτυχία» που δε θα άλλαζα τίποτα. Έχει κάποια στοιχεία τα οποία θα ήταν λάθος να τα αλλάξει κανείς. Μια μίξη κλασικών στοιχείων και ποπ, που μπορεί να το κάνουν λίγο διαχρονικό, ας πούμε. Χωρίς να θέλω να πω ότι είναι «το απίστευτό κομμάτι», έτσι; Με τίποτα…

Μετά το σχολείο είπατε «θα γίνω τραγουδοποιός»;

Ναι. Είχα κάνει σπουδές στο Εθνικό, πιάνο, αντίστιξη και φούγκα, αλλά άκουγα και πάρα πολύ ξένη μουσική της εποχής και είχα το μικρόβιο της σύνθεσης. Εκεί που διάβαζα πιάνο, πολλές φορές ξέφευγα και αυτοσχεδίαζα. Όταν τελείωσα το Λύκειο λοιπόν ήμουν συνειδητοποιημένη ότι θέλω να γράψω τραγούδια. Και έγραφα, δοκίμαζα… Όταν πια κυκλοφόρησε ο δίσκος, είχα ξεκινήσει να διδάσκω πιάνο παράλληλα.

voumvaki1

Το καλοκαίρι του ’91 κερδίζετε το ‘Α Βραβείο στους Αγώνες Τραγουδιού της Καλαμάτας που διοργανώνει ο Μάνος Χατζιδάκις. Αλήθεια, πώς νιώσατε τότε;

Να σου πω το εξής… Εγώ έψαχνα μια ευκαιρία. Τα μισά κομμάτια του δίσκου, τέσσερα κομμάτια τέλος πάντων, τα είχα ηχογραφήσει ήδη. Έστελνα κάποια δείγματα, δεν είχα καμία απάντηση, τίποτα. Σε αγνοούσαν… Οπότε το έπαιρνες ότι δεν πρόκειται να γίνει τίποτα. Έτσι λοιπόν για μένα ήταν μεγάλη ευκαιρία αυτός ο διαγωνισμός. Θυμόμουνα τους Αγώνες της Κέρκυρας, που ήταν κάτι πολύ σημαντικό – και εφόσον ξανάκανε ο Χατζιδάκις αγώνες, είπα «θα πάω εκεί». Επέλεξα να στείλω δύο κομμάτια, τα οποία όμως δεν ήταν μέσα σ’ εκείνα που είχα ηχογραφήσει. Ειδικά το «Η ιστορία κι η ευτυχία» το έγραψα με τη σκέψη ότι θα παιχτεί στο Χατζιδάκι. Οπότε πρέπει να το προσέξω, για να το παρουσιάσω ωραία.

Και κερδίζετε το Α’ Βραβείο…

Ε εντάξει… Κέρδισα… Καλό ήτανε… Έγινε η πρώτη γνωριμία με το Χατζιδάκι… Ήταν μια επιβράβευση. Καταλάβαινες ότι αυτά που κάνεις είναι μάλλον καλά. Γιατί μέχρι τότε, δεν είχαν καμία ανταπόκριση τα κομμάτια.

Και είχατε πια φτάσει τα 28…

Ναι, ήμουν 28. Οπότε μου κάνει την πρόταση ο Χατζιδάκις να ηχογραφήσω στο Σείριο και μου είχε κάνει πρόταση και μια άλλη εταιρία, πιο εμπορική ας πούμε, αλλά επέλεξα Χατζιδάκι. Αν και ήδη ο Σείριος είχε προβλήματα και μου το ‘λέγανε. Είχε αλλάξει διανομή, δεν μπορούσε εύκολα να χρηματοδοτήσει τις παραγωγές του κι όλα αυτά... Εν πάση περιπτώσει, ηχογραφήθηκε ο δίσκος την άνοιξη του ’92 και με όλα αυτά τα θέματα, συν κάποια προβλήματα υγείας του Χατζιδάκι, τελικά κυκλοφόρησε την άνοιξη του ’93.

Ξέρεις τι; Πάντα, πάντα, σε ό,τι έκανα, μου έβγαινε λίγο το λάδι. Αυτό έγινε και στον πρώτο δίσκο και στον δεύτερο και στον τρίτο. Και πάντα ουσιαστικά ήταν δικές μου παραγωγές. Μόνο σ’ αυτό το δίσκο είχα μια άνεση στο στούντιο. Ξέρεις, ότι μπορείς να γράφεις στο στούντιο χωρίς να κοιτάς το ρολόι και να σκέφτεσαι ότι θα πληρώσεις ένα σωρό χρήματα.

Το είχατε λοιπόν αυτό…

Το είχα, αλλά το μισό, ας πούμε. Τέσσερα κομμάτια ήταν ήδη έτοιμα. Και μπήκαν αυτούσια.

Οι δύο βασικές σας επιρροές φαίνονται να είναι ο Χατζιδάκις και η Πλάτωνος. Αλήθεια, με τους προσωπικούς δίσκους της Πλάτωνος πώς ήρθατε σε επαφή;

Εγώ άκουγα πολύ μουσική, ο αδερφός μου αγόραζε δίσκους... Άκουσα το Σαμποτάζ και μετά τον Καρυωτάκη. Πάρα πολύ σημαντικοί δίσκοι. Σοβαρή επιρροή, δεν ξέρω αν φαίνεται, ήταν και ο Σαββόπουλος. Από αυτόν ξεκίνησα, ο οποίος ήταν ο κατεξοχήν τραγουδοποιός – και μετά προχώρησα στην Πλάτωνος και τον Χατζιδάκι. Mε την Πλάτωνος υπάρχει μια συγγένεια λόγω του ηλεκτρονικού στοιχείου. Αλλά εγώ νομίζω είμαι πολύ πιο απλή. Η Πλάτωνος σαν μουσικός είναι πολύ διαβασμένη και πολύ μπροστά.

Από τη διεθνή μουσική μου είναι πιο δύσκολο να βρω τις βάσεις σας…

Άκουγα πολύ Talking Heads, Lou Reed…

Και πώς σας ήρθε να ασχοληθείτε με τα συνθεσάιζερ και τα samplers;

Ε, εντάξει, το πιο φυσιολογικό. Έπαιζα πλήκτρα, άκουγα ξένη μουσική, το απολύτως αναμενόμενο ήταν να πάρω ένα συνθεσάιζερ και να αρχίσω να ψάχνω. Επίσης πολύ σημαντικό ήταν ότι τη δεκαετία του ’80 βγήκαν τα πρώτα τετρακάναλα. Οπότε μπορούσες υποτυπωδώς να γράψεις μόνος σου μπάσο, ντραμς, πλήκτρα, φωνή… Μπορούσες να έχεις ένα home studio. Αυτό ήταν για μένα σημαντικότερο από το συνθεσάιζερ. Καλώς ή κακώς, από την αρχή, τα έκανα όλα μόνη μου. Με χαρακτηρίζει αυτό. Το ακολούθησα από την αρχή.

Το computer πότε ήρθε;

Εγώ φαντάσου ότι μέχρι και το ’99, που έβγαλα τις Πρόβες Αποχαιρετισμού, δούλευα με τον Atari. Απλώς τα συνθεσάιζερ τότε ήταν πια πολυφωνικά και multitimbral. Δηλαδή είχες κι εκεί tracks. Μπορούσες να γράψεις ένα-ένα τα όργανα. PC πήρα το 2000. Όταν άρχισαν τα computers να αποκτούν χωρητικότητα και μνήμη, ηχογραφούσες αυτά που έπαιζες, έβγαιναν σε κυματομορφές και μετά τα επεξεργαζόσουνα. Από τη στιγμή που τα computers άρχισαν να γράφουν σε κανάλια AUDIO και όχι MIDI, ε εκεί πια έγινε ο χαμός. Σήμερα οι περισσότεροι μουσικοί έχουν μια μορφή home studio. Εγώ το είχα από την αρχή, με το τετρακάναλο.

Στο ένθετο του δίσκου γράφετε «μην πυροβολείτε τα computer». Πέρα από τον αστεϊσμό αυτής της φράσης, υπήρχε τότε κάποια άρνηση από την «ποιοτική» μουσική προς την τεχνολογία;

Υπήρχε αυτή η νοοτροπία και ακόμα υπάρχει ως ένα βαθμό. Όχι ότι είναι και άδικη, κάπου. Εγώ τότε θεωρούσα ότι το βιολί ήταν πολύ φυσιολογικό να είναι sample. E, δεν ήταν το σωστό αυτό. Καλύτερος ήχος θα βγει από μουσικό.

Σας έριξε κάποιο επιφυλακτικό βλέμμα πάνω από γυαλιά πρεσβυωπίας ο Χατζιδάκις, όταν του είπατε ότι ο δίσκος θα είναι κατά βάση φτιαγμένος με υπολογιστή;

Όχι. Καμία σχέση. Ο Χατζιδάκις ήταν άνθρωπος που σου έλεγε «δοκίμασε αυτό που νομίζεις». Κάποιες φορές, μπορεί να σε συμβούλευε, «εδώ μπορώ να σου βρω έναν μουσικό». Στο Μέσα Σε Πόλεις, εκεί που μπορούσε να παιχτεί το όργανο από κάποιον μουσικό, παίχτηκε. Δεν ήταν όμως πολλά σημεία.

Δε χαρακτηρίζουν τον ήχο του δίσκου…

Ναι. Αυτό.

20190915 125133

Ας πάμε λίγο στα τραγούδια. Ο δίσκος ανοίγει με το «Άγγελος στη Γη». Θυμάστε πώς γράφτηκε;

Αυτό είναι ένα χατζιδακικό κομμάτι. Όντως. Αλλά είχα χρησιμοποιήσει ένα KORG M1 και είχα βάλει κάτι πολύ ειδικούς ήχους που είχα πάρει από την Αγγλία. Αιθέριους, με reverb, ξέρεις... Το εύρημα του αγγέλου ήρθε αφού είχα δει την ταινία Τα Φτερά Του Έρωτα του Βέντερς. Όμως το κομμάτι δε μιλάει για την ταινία. Θα έλεγα ότι με χαρακτηρίζει. Η αίσθηση που έχει είναι κάτι δικό μου. 

Πάμε στο «Η Ιστορία και η Ευτυχία»… Αυτό πώς γράφτηκε;

Το χειμώνα του ’91 είδαμε σε ζωντανή μετάδοση τον Πόλεμο του Κόλπου και το βομβαρδισμό της Βαγδάτης. Ήταν η πρώτη φορά που βλέπαμε CNN (τώρα το θεωρείτε δεδομένο). Δεν είχαμε ξαναδεί βομβαρδισμό να συμβαίνει τώρα, live! Ο στίχος «όταν κάτι περιμένεις ν’ αλλάξει/ καθισμένος αναπαυτικά/ οι εφιάλτες σου γίνονται πράξη», περιγράφει αυτό.

Σε πρώτη φάση το είχα κάνει ηλεκτροπόπ. Αλλά όταν ήρθε η ώρα που ήθελα να το παρουσιάσω την Καλαμάτα, έψαχνα κάτι διαφορετικό. Μουσικά λοιπόν θα έλεγα ότι είναι επηρεασμένο από τους μινιμαλιστές. Αυτά τα βιμπράφωνα ξέρω γω. Τότε εκτός των άλλων άκουγα Philip Glass, Steve Reich και τέτοια. Οπότε προσπάθησα να ακολουθήσω αυτό το δρόμο, μαζί με το ηλεκτρονικό στοιχείο.

Το «Τίποτα με τίποτα δεν μοιάζει», που είναι και το αγαπημένο μου;

(Σκέφτεται). Δε θυμάμαι την αφορμή που γράφτηκε. (Παύση). Τότε ήταν της μόδας η Enya. Την ξέρεις την Enya; Είχε αυτά τα φωνητικά τα αιθέρια και τα σύνθια που ήταν στον αέρα. Χρησιμοποίησα πάλι αυτούς τους ήχους που σου έλεγα στο KORG. Δε θυμάμαι πώς βγήκαν οι στίχοι. (Παύση). Τίποτα, έχει αυτή την αίσθηση της ελευθερίας, της νεότητας. «Είμαι νέος και ελεύθερος κι είναι η ώρα να κάνω τα πράγματα που θέλω». Πολλές φορές γράφεις κάτι για να το ακούσεις, για να το πιστέψεις. Αυτούς τους στίχους μπορεί να τους έγραψα σε μια «κλεισμένη» κατάσταση.

Και τι σημαίνει η φράση «τίποτα με τίποτα δε μοιάζει»;

Ότι όλα είναι καινούργια, ακόμα και τα πιο γνώριμα. Η θάλασσα, ο ήλιος… Αν αισθάνεσαι δυνατός, νέος και ελεύθερος, τα βλέπεις όλα με το δικό σου τρόπο και αισθάνεσαι ότι όλα μπορούν να γίνουν.

Το «Στο δρόμο για τη Σαλονίκη»;

Αυτό είναι πραγματικό βίωμα, πραγματική ιστορία. Και είναι από τα πολύ αγαπημένα μου, παρ’ ότι ο κόσμος δεν το ξεχωρίζει. Ουσιαστικά γράφτηκε για μία φίλη που είχε μόλις μπει στο Πανεπιστήμιο και έφευγε στη Θεσσαλονίκη να σπουδάσει. Ξεκίναγε μια καινούργια ζωή. Αυτό. Βέβαια για κάποιον άλλον, μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο.

Στο «Άνεμος Ι» μπορεί κανείς να διακρίνει μια σύνδεση με τον ήχο της εποχής, με τους Στέρεο Νόβα ας πούμε, ή τα ποπ ακούσματα των early 90’s…

Ναι. Είναι το πιο ηλεκτρονικό. Είναι λίγο …όχι πάλι πολιτικοποιημένο …αλλά περιγράφει την εποχή. Τώρα τι να σου πω, αισθάνομαι λίγο άβολα να περιγράφω τι εννοούσα στο κάθε κομμάτι… Δεν ξέρω, εσύ τι παίρνεις από αυτό;

Με γοητεύει ο ήχος και η ορμή του, αλλά νιώθω σα να προσπαθεί να πει περισσότερα από αυτά που λέει τελικά…

Ναι. Ε γράψε αυτό (γέλια).

Το «Έρωτας, επομένως» είναι το πιο πρωτότυπο μουσικά τραγούδι του δίσκου…

Μου αρέσουν πολύ τα νησιώτικα και ήθελα να κάνω ένα, με τον τρόπο μου. Θα περίμενε κανείς ότι θα ήταν το πιο εμπορικό κομμάτι, όμως δεν κατάφερα να κάνω τίποτα εμπορικό σε αυτό το δίσκο, έστω να ξεχωρίσει κάτι στα ραδιόφωνα… Είναι από τα πολύ αγαπημένα μου. Μια ιστορία αγάπης, φανταστική.

Στο κομμάτι αυτό εμφανίζεται για δεύτερη φορά η λέξη «διστάζει». Νομίζω πως ένα βασικό θέμα του δίσκου είναι ο δισταγμός, η παθητικότητα, η ονειροπόληση... Η ηρωίδα αυτών των τραγουδιών είναι εδώ, αλλά το μυαλό της είναι ακόμα εκεί, στο νησί, στο καλοκαίρι… Βρίσκεται λοιπόν μέσα σε πόλεις και σε κύματα συγχρόνως...

Μάλιστα. Ωραία τα λες… Εγώ αυτό το «διστάζει» δεν το είχα προσέξει, να σου πω την αλήθεια. Πραγματικά έχω μια αίσθηση ότι είμαι μέσα στην πόλη αλλά θα ήθελα να είμαι κάπου αλλού. Να τώρα έχω γυρίσει από το καλοκαίρι και προσπαθώ να προσαρμοστώ. Τελευταία έχει αρχίσει να μου αρέσει και ο χειμώνας. Απλώς βρίσκω τη ζωή στις πόλεις λίγο απάνθρωπη, πώς να στο πω.

Πάντως στο «Έρωτας, επομένως», ενώ το αντικείμενο του πόθου φεύγει χωρίς να εκπληρώνεται ο έρωτας, δεν εκφράζεται πουθενά λύπη. Μάλιστα είναι το πιο χαρούμενο τραγούδι του δίσκου!

Γενικά, αν και είμαι φαινομενικά απαισιόδοξη, στη μουσική μου δεν θέλω να είμαι έτσι. Θέλω τα τραγούδια μου να έχουνε ένα φως. Να έχουνε μια ανάταση. Κάπου να σε βγάζουνε. Κι ένας λόγος που μπορεί τώρα να μη γράφω, είναι ακριβώς γιατί δε βρίσκω αυτή την ανάταση που θα ήθελα να μεταδώσω στον άλλον.

20190915 125028

Πάμε στο “Hellas”… Ένα τραγούδι για την Ελλάδα.

Αυτό είναι λίγο σαββοπουλικό. Αν και έχει συνθεσάιζερ και τέτοια, είναι σαββοπουλικό. Εντάξει, λέει ότι η Ελλάδα είναι λίγο, ξέρεις, στο πανηγύρι. Και περιμένει κάποιον να τη σώσει, κάποιον ηγέτη, κάτι… Περιμένουμε το θαύμα.

Εδώ ακούμε και τρομπέτα…

Με συμβούλευσε ο Χατζιδάκις να τη βάλω. Πολύ λίγα πράγματα μου διόρθωσε. Ένα ήταν αυτό, που ήταν μια λεπτομέρεια. Είχα βάλει μια τρομπέτα ψεύτικη και μου είπε να βάλουμε μουσικό.

Στον επόμενο δίσκο σας, τις Πρόβες Αποχαιρετισμού (1999), είναι πια εντονότερη η χρήση φυσικών οργάνων. Είχαν γίνει πια λίγο ντεμοντέ τα συνθεσάιζερ τότε, ή ήταν μια προσωπική εξέλιξη;

Νομίζω ήταν προσωπικό. Στον πρώτο δίσκο, δούλευα με τα συνθεσάιζερ και θεωρούσα ότι αυτό είναι το σωστό. Όσο περνούσαν τα χρόνια, βέβαια (και αυτό είναι σημαντικό να το πούμε), είχες καλύτερους ήχους στο sampler, οπότε μπορούσες να δοκιμάσεις και πιο φυσικούς ήχους. Στα 80’s η τρομπέτα του sampler ήταν ένα χάλι μαύρο. Δεν τη χρησιμοποιούσες. Μετά σιγά-σιγά βελτιωνόταν. Ακουγόταν περίπου σαν φυσικό όργανο. Και σήμερα, αν βλέπεις κινηματογράφο, πολλές ορχήστρες είναι ψεύτικες και δεν το καταλαβαίνεις.

«Το τέλος της γραμμής»;

Από τα πρώτα μου κομμάτια. Μιλάει για την πρώτη μέρα του καλοκαιριού. Παρ’ ότι δεν του φαίνεται, αν στο παίξω στο πιάνο είναι ένα βατό κομμάτι, με ελληνικό ρυθμό.

Αλήθεια, η εμπειρία από την ηχογράφηση στο ιστορικό Sierra ήταν ευχάριστη; Σας ρωτάω γιατί ένας συνεσταλμένος άνθρωπος όπως εσείς ίσως αντιμετωπίζει δυσκολίες στο να μοιράζεται τη δουλειά του, να τη βλέπει να φεύγει από τα χέρια του…

Εγώ πήγα εκεί με τον Atari και πέρασα τα κανάλια στην κονσόλα. Τα κομμάτια ήταν σχεδόν έτοιμα. Έπρεπε όμως να γράψω τη φωνή μου (με επαγγελματίες ηχολήπτες και καλά μικρόφωνα) και στη συνέχεια ήρθαν κάποιοι μουσικοί, που έπαιξαν σε πέντε-έξι σημεία. Δεν αισθάνθηκα καθόλου άβολα. Το είδα σαν σπουδή. Μου άρεσε η διαδικασία της ηχογράφησης. Μάλιστα στην πορεία αυτό εξελίχθηκε. Στο Τερραίν το Παραδείσου, ας πούμε, ανέλαβα και τη μίξη. Το έφτασα μέχρι τα άκρα (γέλια).

Πάμε στο «Άνεμος ΙΙ»…

Όπως και το «Άνεμος Ι», έχει κάποιους στίχους συμπυκνωμένους. Η διαφορά είναι ότι το «Άνεμος Ι» έχει αστικές εικόνες, ενώ αυτό φεύγει. Πάει προς το φαντασιακό, ας πούμε.

«Ο Γυρισμός»;

Πιο βιωματικό κομμάτι... Γενικά όπως παρατήρησες κι εσύ, στα κομμάτια υπάρχει η φυγή, η επιστροφή… Κι αυτό το κομμάτι, αν παιζόταν με ορχήστρα θα ήταν πιο «κανονικό». Αλλά επειδή το παίζω με τα computer και τραγουδάω λίγο στο μιλητό, βγαίνει αλλιώς.

Πέρα από τους Στέρεο Νόβα υπήρχαν άλλοι νέοι μουσικοί που έκαναν ηλεκτρονική μουσική και τους θεωρούσατε «συνοδοιπόρους» τότε;

Οι Στέρεο Νόβα ήταν πολύ πιο ηλεκτρονικοί από μένα. Εγώ αυτό που έκανα δεν μπορούσες να το κατατάξεις.

Η ευλογία και η κατάρα του…

Η ευλογία και η κατάρα! Ο δίσκος δεν είχε καμία τύχη ιδιαίτερη και μάλλον έφταιγε αυτό: Δεν μπορούσαν να τον κατατάξουν. Ήταν ένας ελληνικός ήχος, αλλά δεν ήταν ούτε ηλεκτρονικό, ούτε ροκ, ούτε έντεχνο. Το έντεχνο που είχε τότε επιτυχία ήταν ο Περίδης, οι Κατσιμιχαίοι, ο Μάλαμας, αυτό το είδος. Όχι ότι δεν είχα καμία σχέση με τον Περίδη, που είναι και συμπαθέστατος, απλώς τα μέσα που χρησιμοποιούσα ήταν διαφορετικά. Δεν ξέρω… Πάντως δεν μπορούσαν να με κατατάξουν. Και δεν ήταν και κανένας δύσκολος δίσκος… Δεν ξέρω εσύ πώς το βλέπεις…

Καθόλου δύσκολος. Είναι δυο φορές πιο εύκολος από εκείνους της Πλάτωνος που είχαν προηγηθεί!

Μπράβο. Είναι εύκολα κομμάτια. Απλά ούτε ακριβώς έντεχνο, ούτε ακριβώς ποπ. Μάλλον ήταν κάτι δικό μου που δεν…

Το τελευταίο, το «Μοιράζοντας τις ώρες», έχει μια τζαζ αίσθηση και είναι ένα κομμάτι που φωτίζει όλα όσα προηγήθηκαν…

Ναι είναι λίγο τζαζέ… Το μόνο που ήθελα να πω εκεί πέρα, είναι ότι δεν υπάρχει η βεβαιότητα. «Εντάξει αυτά που λέμε, αλλά δεν ξέρω κιόλας». Αυτό.

70091302 393483921354969 6505491009386840064 n

Υποστηρίχθηκε από ζωντανές εμφανίσεις ο δίσκος;

Πολύ λίγο. Είχαμε παίξει στο Μετρό με τον Αλέξανδρο Δήμα, που ήταν τότε κι αυτός ένας νέος τραγουδοποιός. Δεν ξέρω αν τον ξέρεις… Το γνωστό του κομμάτι ήταν το «Καράβι» που τραγουδάει ο Παπακωνσταντίνου. Παίξαμε στο Μετρό δύο βράδια - και ήρθε κάποιος κόσμος.

Μετά;

Δεν ξανάπαιξα. Εμφανίστηκα ξανά με το δεύτερο δίσκο, το ’99, σε ένα μαγαζί στου Ψυρρή. Κι ύστερα στο Τερραίν Του Παραδείσου έπαιξα στο Gazarte και μετά λίγο στο Κύτταρο. Πολύ λίγες εμφανίσεις. Να σου πω γιατί. Ήταν μια διαδικασία. Έπρεπε να βρω μουσικούς…

…και να τους πληρώσετε.

Ναι. Έπρεπε να πληρωθούν οι μουσικοί, κάπως. Άσε που ντρεπόμουν να μην τους πληρώνω στις πρόβες. Κι επειδή τα κομμάτια δεν είναι πολύ απλά, υπήρχαν κάποιες απαιτήσεις (ο συγχρονισμός με τα computer π.χ.), οι οποίες στοιχίζουν.

Μήπως δεν ήσασταν φιλόδοξη; Μήπως είχατε την ιδιότητα της καθηγήτριας πιάνου και αυτό το βλέπατε λίγο ως πάρεργο;

Όχι, δεν το είδα ποτέ ως πάρεργο. Πάντοτε το έβλεπα ως βασικό στοιχείο της προσωπικότητάς μου. Αυτοί οι τρεις δίσκοι είναι κάτι πολύ σημαντικό για μένα. (Παύση). Αλλά αναγνωρίζω ότι ίσως ο τρόπος που κινήθηκα δε βοήθησε τη μουσική μου.

Τι εννοείτε «ο τρόπος που κινήθηκα»;

Ήμουν λίγο κλειστή. Κοίταξε, υπάρχουν κάποιοι τυποποιημένοι τρόποι με τους οποίους πρέπει να κινηθείς. Σου λέγανε να βρεις έναν τραγουδιστή να πει ένα κομμάτι ως guest… Τέτοια πράγματα.

Και γιατί δεν το κάνατε;

Τα κομμάτια θεωρώ ότι είναι κάτι πολύ προσωπικό δικό μου. Δεν είναι κομμάτια με τα οποία μπορεί ένας τραγουδιστής να αναδείξει τη φωνή του. Έχουν ένα πλαίσιο.

Είναι κομμάτια τραγουδοποιού…

Ακριβώς. Θα μου πεις, ένα κομμάτι θα μπορούσα να το δώσω. Ε, δεν το έκανα. Σκεφτόμουν ότι επειδή θα το έκανα για αυτό το λόγο, για να ακουστεί η δουλειά μου, δεν ήθελα να κάνω αυτή την έκπτωση. Εντάξει, δεν ήρθε και κανένας τραγουδιστής να μου πει «θέλω το τραγούδι σου»... Με εξαίρεση μια τραγουδίστρια, που ήθελε να πει το «Η ιστορία και η ευτυχία». Το έλεγε στα live της νομίζω. Αλλά δεν το έδωσα, γιατί θεωρούσα ότι ούτε από μένα δεν έχει κάνει επιτυχία. Πάντως δεν απαγορεύω σε ανθρώπους να πουν τα τραγούδια μου – να εξηγούμαστε.

Παρακολουθείτε καθόλου την ελληνική μουσική; Έχετε ακούσει χαμηλόφωνους καλλιτέχνες όπως το Παιδί Τραύμα, ή τη Δεσποινίς Τρίχρωμη;

Κοίταξε, ανακαλύπτω πράγματα τυχαία. Στο youtube, από φίλους… Βγαίνουν ενδιαφέροντα πράγματα… Στην εποχή μου η δισκογραφία ήταν πανίσχυρη και δεν είχες άλλο τρόπο να εκθέσεις τη δουλειά σου. Τώρα και να την ηχογραφήσεις μόνος σου μπορείς, αλλά και να την παρουσιάσεις. Επίσης νομίζω γίνονται και περισσότερα live.  

Ποια είναι η πιο όμορφη εμπειρία που έχετε ζήσει μέσα από τη μουσική;

Η χαρά της δημιουργίας είναι κάτι το πολύ σημαντικό. Να έχω ολοκληρώσει ένα κομμάτι, να το ακούσω και να πω «αυτό είναι έτσι όπως το θέλω».

Με ποια κομμάτια σας το έχετε πει;

Με το «Νότιο ευβοϊκό», ας πούμε. Ή με κάποια κομμάτια από το Τερραίν του Παραδείσου, που ήταν μελοποιημένη ποίηση. Αν και πάντα υπάρχει το ερωτηματικό αν πρέπει να μελοποιηθεί ένα ποίημα. Με ποιο δικαίωμα πιάνεις και τραγουδάς Καβάφη, ας πούμε; To συγκεκριμένο, τα «Τείχη», το είχα κάνει όταν ήμουν μικρότερη. Μεγαλώνοντας, καταλαβαίνεις ότι κάποια πράγματα δεν είναι για να τα αγγίξεις. Θα μου πεις, γιατί το έβαλα στο δίσκο μετά; Το έβαλα γιατί θεωρώ ότι αυτά που έκανα όταν ήμουνα μικρή, με έναν τρόπο είναι δικαιωμένα. Τα έκανα με μια αγνότητα προθέσεων. Μια άγνοια. Στον πρώτο δίσκο, μιλάω για πράγματα που είναι σημαντικά με μια φυσικότητα, λες και τα ξέρω. Κι όμως, τώρα που μεγαλώνω, το ζηλεύω κιόλας. Και πάντα έτσι γίνεται. Πάντα οι νεότεροι έχουν αυτή την πρώτη ματιά. Για τα ίδια πράγματα μιλούν, αλλά μέσα από την άγνοιά τους, βρίσκουν έναν καινούργιο τρόπο.

20190915 125359

LOGIN