ΣΤΗΛΕΣ

Καραντίνα με Καραγκιόζη

Καραντίνα με Καραγκιόζη

ΕΜΕΙΝΑ ΣΤΟ ΡΑΦΙ: O Σιδερής Πρίντεζης βγάζει s(h)elfies στα ράφια της δισκοθήκης του.

 

 

Καραντίνα. Πολύς χρόνος στο σπίτι και διάθεση για τακτοποίηση πραγμάτων που βοηθάνε να ξεφεύγει ο νους από τη ζοφερή πραγματικότητα. Όταν μάλιστα αυτό συνδυάζεται και με ταξίδια της μνήμης στο παρελθόν, αποδεικνύεται πιο ευεγερτικό και αποτελεσματικό. Αρκεί να μην ξεχνάς να επιστρέφεις.

Οι δίσκοι με τραγούδια, παραμύθια και ιστορίες δεν έλειπαν από το παιδικό μου πικάπ. Τα άκουγα και τα ξανάκουγα κι ας τα είχα μάθει απ’ έξω. Κλασσικά παγκοσμίως γνωστά παραμύθια αλλά και ελληνικοί μύθοι του Αισώπου, δραματοποιημένη παιδική λογοτεχνία και μεταγλωττισμένες μεταφορές ταινιών κινουμένων σχεδίων της Disney στο βινύλιο («Ο Ρομπέν των δασών» και «Η λαίδη και ο αλήτης»), όλα με φωνές Ελλήνων ηθοποιών. Και δίπλα σ’ αυτά, το κουκλοθέατρο Αθηνών με τον μπαρμπα-Μυτούση και τα 2 «ανεψούδια» του, τον Κλούβιο (μια ταύτιση την ένιωθα) και τη Σουβλίτσα. Όλα αυτά αποτελούσαν το soundtrack της προσχολικής μου ηλικίας και των πρώτων ετών στο Δημοτικό.

Υπήρχε όμως μια μορφή που κυριαρχούσε στις επιλογές μου. Ήταν πολύ φτωχός, δύσμορφος και έκανε διάφορες δουλειές που αποτελούσαν συνήθως και το βασικό καμβά των περιπετειών του, που κατέληγαν σε αίσιο τέλος ή σε ξύλο μετά μουσικής, πάντα σε ρυθμό καλαματιανό. Ζούσε με τη γυναίκα του και τα παιδιά του σε μια ετοιμόρροπη παράγκα κοντά στο σεράι του Τούρκου πασά, αλλά τα’ βγαζε πέρα γιατί ήταν πανέξυπνος, αισιόδοξος, καπάτσος και καταφερτζής (κάτι που μερικές φορές στην πραγματική ζωή παρεξηγήθηκε). Ο αγαπημένος μου Καραγκιόζης. Είχε μία σχεδόν μόνιμη παρέα που προερχόταν από διαφορετικές περιοχές και γειτονιές της χώρας, αλλά και από διαφορετικές τάξεις: από τη Ζάκυνθο, την ηπειρωτική χώρα και τις εβραϊκές συνοικίες μέχρι τους μάγκες και «τα παιδιά της μαμάς».

Ομολογώ πως ο Καραγκιόζης του Ευγένιου Σπαθάρη υπήρξε αυτός που μου ταίριαξε περισσότερο. Όχι γιατί δεν υπήρχαν άλλοι. Ίσως όμως επειδή η φωνή του μου ήταν πιο οικεία από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, ίσως επειδή και η δισκογραφία του ήταν η πιο πλούσια, με τον Καραγκιόζη του Σπαθάρη «κόλλησα» απ’ την αρχή.

Ευγένιος Σπαθάρης

Το δισκάδικο μέσα στο πολυκατάστημα του Λαμπρόπουλου ήταν ο παράδεισός μου και η πηγή του Καραγκιόζη του Ευγένιου Σπαθάρη, αφού τα σαραντεπενταράκια με τις περιπέτειές του κυκλοφορούσαν ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, είτε με τη μπλε ετικέτα της  Columbia, είτε με την καφέ ετικέτα της His master’s voice (τα δύο βασικά labels της Columbia). Τα εξώφυλλα των μικρών δίσκων, όπως και των μεγάλων οι οποίοι κυκλοφόρησαν τα πρώτα χρόνια ως συλλογές των μικρών, είχαν ελάχιστο χρώμα, που δε χαλούσε την έντονη αντίθεση του άσπρου φόντου με τις σκούρες φιγούρες του θεάτρου σκιών.

Στην τηλεορασούλα των παιδικών μου χρόνων ο Καραγκιόζης ήταν φυσικά ασπρόμαυρος.  Όταν ξεκίνησε η έγχρωμη τηλεόραση, μπήκε το χρώμα και στα επεισόδια  του Καραγκιόζη, χωρίς να αλλάξει το λευκό background. Εγώ πια ξεκινούσα να ηχογραφώ σε κασέτες και τις  τηλεοπτικές του περιπέτειες, που κάποιες ήταν ίδιες με τα δισκάκια των 45 στροφών, αλλά με πιο ανεπτυγμένο σενάριο και διαλόγους λόγω μεγαλύτερης διάρκειας της τηλεοπτικής εκπομπής σε σχέση με τον χρόνο που υπήρχε στους μικρούς δίσκους.

Οι μικροί δίσκοι του Καραγκιόζη, όπως οι περισσότεροι με παραμύθια, περιείχαν από μία ιστορία ο καθένας που απλωνόταν στις δύο πλευρές του. Οι μεγάλοι δίσκοι, όπως είναι φυσικό, περιείχαν περισσότερες ιστορίες (αρχικά αυτές που είχαν βγεί και στις 45 στροφές), αν και κυκλοφόρησαν και κάποιοι στη δεκαετία του ’70 που είχαν μία ιστορία σε κάθε πλευρά, ενώ σε έναν από αυτούς (Ο Καραγκιόζης Μάγειρας, 1976), η βασική του ιστορία καταλαμβάνει μέρος και της δεύτερης πλευράς του μεγάλου δίσκου. Εννοείται βέβαια πως ο Καραγκιόζης πέρασε αργότερα και στα cd.

Από τις κλασσικές περιπέτειες του Καραγκιόζη του Σπαθάρη ανέκαθεν γελούσα με τον Καραγκιόζη Γραμματικό, ενώ εντυπωσιαζόμουνα με την ευστροφία του στον Καραγκιόζη και τα Αινίγματα της Βεζυροπούλας και τον Εξυπνότερο Άνθρωπο του Κόσμου. Μεγαλώνοντας και ξανακούγοντάς τις κατά καιρούς, εντόπιζα και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία που παρέπεμπαν σε συναφείς τέχνες, όπως το ότι η υπόθεση στον Καραγκιόζη Γιατρό, είναι αυτή του θεατρικού έργου του Μολιέρου, Γιατρός με το Στανιό.

Καραγκιόζης Σπαθάρης δίσκοι

Τονίζω πως όλα τα παραπάνω δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά μία απλή περιγραφή των δισκογραφικών εκδόσεων του Καραγκιόζη με την άποψη και τη φωνή του σπουδαίου Ευγένιου Σπαθάρη. Τα συμπεράσματα προκύπτουν από την προσωπική μου δισκογραφική συλλογή που ενδεχομένως και να μην είναι πλήρης, παρά τη λαχτάρα μου για τη συμπλήρωση του συγκεκριμένου «λήμματος» ακόμα και σε μεγαλύτερη ηλικία. Άλλωστε ο Καραγκιόζης στη δισκογραφία έχει ξεκινήσει από την εποχή των 78 στροφών και ευτυχώς συνεχίζει μέχρι σήμερα την πορεία του με νέα θεματολογία, ποικίλο ιστορικό πλαίσιο και απρόσμενες συνεργασίες των άξιων συνεχιστών του με μουσικούς και ηθοποιούς στα cd, στο θέατρο αλλά και σε μουσικές παραστάσεις.

Τα τραγούδια του Καραγκιόζη με τα οποία παρουσιαζόταν ο καθένας από τους υπόλοιπους ήρωες του θεάτρου σκιών είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο με ιδιαίτερο μουσικό ενδιαφέρον. Νομίζω πως η καλύτερη προσέγγιση, απ’ όσες εγώ τουλάχιστον έχω ακούσει, καταγράφεται στον δίσκο Τα Τραγούδια του Καραγκιόζη (1991), με τους αδερφούς Σπύρο και Θέμη Καράμπαλη, σε παραγωγή, επιμέλεια και κείμενα του Μιχάλη Ιερωνυμίδη.

Θέλω να σταθώ όμως σε μία πρωτότυπη, μακροχρόνια και πολύ γόνιμη συνεργασία του Ευγένιου Σπαθάρη. Με τον Γιώργο Παυριανό στα κείμενα και τον Δημήτρη Λέκκα στη μουσική. Η συνεργασία αυτή επεκτάθηκε σε διασκευές κειμένων από διαφορετικές τέχνες και ιστορικές περιόδους, προσαρμοσμένες  στο περιβάλλον του θεάτρου σκιών. Αν δείτε και ακούσετε, για παράδειγμα, τη διασκευή της Οδύσσειας σε συνέχειες, θα συναντήσετε τραγούδια που δεν τα έχετε ξανακούσει, ερμηνευμένα από κορυφαίους εκπροσώπους όλων σχεδόν των τάσεων του ελληνικού τραγουδιού. Με την επιμέλεια του Γιώργου Παυριανού εκδόθηκαν από την εφημερίδα «Τα Νέα» το 2009, 5 μικρά βιβλία με dvd που περιείχαν αντιπροσωπευτικές παραστάσεις και αποσπάσματα από το έργο του Ευγένιου Σπαθάρη, αλλά και πλούσια κείμενα για τον Καραγκιόζη γενικότερα.

Η συνεργασία των τριών (Σπαθάρη, Παυριανού, Λέκκα) είχε ήδη περάσει στο βινύλιο με τον μεγάλο δίσκο Ο Καραγκιόζης και οι Βάτραχοι που κυκλοφόρησε στις αρχές του 1980 και στον οποίο τραγουδά ο Νίκος Δημητράτος. Πρόκειται για διασκευή των Βατράχων του Αριστοφάνη, μόνο που στον τελικό διαγωνισμό στον Άδη για την αξιολόγηση του έργου του Αισχύλου και του Ευρυπίδη, οι δύο μεγάλοι τραγικοί γίνονται Αισχυλάκης και Ευρυπιδάκης, με τις φωνές τους (όπως και οι φιγούρες στο εξώφυλλο) να παραπέμπουν αντίστοιχα στον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι (από το 27:25 στο παρακάτω βίντεο για όσους βαριούνται να το δουν ολόκληρο). Εξάλλου, οι Βάτραχοι, όπως και η Ιφιγένεια εν Αυλίδι του Ευρυπίδη –επίσης σε διασκευή των ίδιων συντελεστών για το θέατρο σκιών-  πρωτοπαρουσιάζονται υπό την αιγίδα του Τρίτου Προγράμματος το οποίο διηύθυνε τότε ο Μάνος Χατζιδάκις, σε 2 παραστάσεις στις 12 και 14 Δεκεμβρίου 1978 στον Υμηττό και στην Ηλιούπολη.

Ήταν η αναβίωση της παράστασης των Βατράχων στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 70 χρόνια της Ελληνικής Ραδιοφωνίας στο Ζάππειο τον Δεκέμβριο του 2008, η αφορμή για να συναντήσω για μία και μοναδική φορά στη ζωή μου τον άνθρωπο που με έκανε να αγαπήσω τον Καραγκιόζη, τον Ευγένιο Σπαθάρη. Μιλήσαμε για πολύ λίγο, αλλά αισθάνθηκα ότι μιλάω με έναν καλλιτέχνη που έφερε ακέραια όλη την παράδοση της Τέχνης του, από τον πατέρα του Σωτήρη Σπαθάρη και τον παλιό μεγάλο καραγκιοζοπαίχτη Μίμαρο, από τον οποίο δανείστηκε αρκετές από τις ιστορίες του Καραγκιόζη που παρουσίασε αργότερα, μέχρι την εξέλιξη που προσέφερε ο ίδιος στο είδος μέσα από τις πάμπολλες συνεργασίες του. Από το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου με τον Μάνο Χατζιδάκι μέχρι τον Διονύση Σαββόπουλο και θεματολογικά, από την ανανέωση με τη μεγάλη και πολυπρόσωπη καλλιτεχνικά Οδύσσεια, την αρχαία τραγωδία και την αττική κωμωδία, μέχρι την επανάσταση του 1821 και τον πόλεμο στην Αλβανία, καθώς και τα ταξίδια του ίδιου του Σπαθάρη στο εξωτερικό με τις μεγάλες φιγούρες του θεάτρου σκιών στις αποσκευές του.

Η αλήθεια είναι πως πάντα με ενοχλούσε όταν φώναζαν κάποιον «Καραγκιόζη» με την κακή έννοια (ακόμα κι αν ίσχυε), ή όταν κρίνονταν αρνητικά ορισμένες συμπεριφορές κάτω από τον όρο «καραγκιοζιλίκια». Αποδεχόμουν τον χαρακτηρισμό μόνο αν συνδεόταν με άνθρωπο που κάνει τους άλλους να γελούν. Με ενοχλούσαν επίσης οι αρνητές του που, παραβλέποντας μάλλον τους κανόνες της μυθοπλασίας αλλά και το κοινωνικοϊστορικό περιβάλλον όπου ζούσε από δεκαετίες ο Καραγκιόζης, τον θεωρούσαν έναν τεμπέλη, κουτοπόνηρο, «μακρυχέρη» απατεωνίσκο που μετέφερε λάθος μηνύματα στα παιδιά. Ίσως κάτω από αυτή την ερμηνεία να πέρασαν στον καθημερινό μας λόγο οι παραπάνω χαρακτηρισμοί. Ευτυχώς οι υποστηρικτές του είναι πολυπληθείς.

Τέλος, δε μπόρεσα ποτέ να δω τον Καραγκιόζη ενσαρκωμένο από ηθοποιό για τις ανάγκες θεατρικής ή μουσικής παράστασης, για μικρούς ή μεγάλους. Τον ήθελα να εμφανίζεται μόνο στον μπερντέ, πίσω από το πανί, χωρίς σάρκα και οστά, αλλά αποτυπωμένο σε σκληρό χαρτόνι σε 2 διαστάσεις. Κι ας ονομάζεται αυτό θέατρο σκιών. Δε θυμάμαι πολλές σκιές που να εκπέμπουν τόσο φως.

LOGIN