ΣΤΗΛΕΣ

Η summertime sadness στην ελληνική ποπ

Η summertime sadness στην ελληνική ποπ

Ο Χάρης Συμβουλίδης διαλέγει 10+1 στιγμιότυπα.

 

 

Την είσοδο της έκφρασης “summertime sadness” στο μουσικό λεξιλόγιο της τελευταίας δεκαετίας τη χρωστάμε βεβαίως στο ομώνυμο τραγούδι από το άλμπουμ Born To Die (2012), το οποίο χάρισε στη Lana Del Rey μια μεγάλη παγκόσμια επιτυχία: τα charts κατέγραψαν #6 στις Η.Π.Α., #4 στη Βρετανία, #3 στην Αυστραλία, #10 στη Γαλλία, #7 στον Καναδά, αλλά κι ένα #2 στην Ελλάδα –αν τουλάχιστον πιστέψουμε τα λεγόμενα “Greece Digital Songs”.

Στην πραγματικότητα, το τραγούδι της Del Rey έβαλε απλά ένα φόντο σύγχρονης ποπ μπαλάντας σε μια ψυχολογική κατάσταση αρκετά κοινή. Ο μόνος λόγος για τον οποίον εξακολουθεί ίσως να προξενεί εντύπωση, είναι η σταθερή της κόντρα με την κρατούσα άποψη για το θέρος, την οποία κάθε χρόνο τέτοια εποχή τείνουν να υπερτονίζουν (και) οι μηχανισμοί της καταναλωτικής κουλτούρας. Καλοκαίρι, δηλαδή, ίσον διακοπές, ταξίδια, χαλάρωση, διασκέδαση· κάτι σαν διάλειμμα από την «κανονική» ζωή και τις υποχρεώσεις της. Όμως, στην πραγματικότητα, το καλοκαίρι ποτέ δεν ήταν έτσι για όλους.

Σε κάθε περίπτωση, η μουσική, ως δύναμη σε συνεχή διάλογο με τις κοινωνικές πτυχώσεις (είτε άμεσα, είτε έμμεσα), έχει εδώ και δεκαετίες «πιάσει» ότι το θέρος δεν είναι μια μονοδιάστατη εποχή. Και η ελληνική ποπ μπορεί να βρίθει από "Summer In Greece", κρουαζιέρες με τον Βαγγέλη Γερμανό και χατζηγιαννικά καλοκαίρια, όμως έχει κι αυτή τα δικά της στιγμιότυπα στα οποία εξερεύνησε τη summertime sadness. Δέκα (συν ένα) από αυτά θυμόμαστε λοιπόν κι εδώ, τακτοποιημένα σε χρονολογική σειρά... 

 

Καίτη Χωματά

ΚΑΙΤΗ ΧΩΜΑΤΑ - Μια Αγάπη Για Το Καλοκαίρι

single 45 στροφών [Lyra, 1964]

Γιάννης Σπανός στη σύνθεση, Γιώργος Παπαστεφάνου στον στίχο, Γιώργος Κατσαρός στην ενορχήστρωση και η δροσιά της 17άχρονης Καίτης Χωματά, υπήρξαν οι συντελεστές μιας σπουδαίας στιγμής για το Νέο Κύμα: ενός τραγουδιού που στα απλά του νοήματα έχει περικλείσει ήρεμα και στοχαστικά τις δόξες και τις συντριβές των καλοκαιρινών ερώτων. Το 1970 η Χωματά θα το ξανατραγουδούσε με πιο τονισμένη τη μελαγχολική διάσταση, στην ταινία του τότε συζύγου της Βασίλη Μαυρομάτη Σκιές Στην Άμμο, έχοντας ως μόνη συνοδεία την κιθάρα του Βασίλη Τενίδη (σε ενορχήστρωση Σπανού, αυτήν τη φορά).

ΜΑΡΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ - Ανναμπέλ

από το soundtrack του Σταύρου Ξαρχάκου για την ταινία Κορίτσια Στον Ήλιο [Columbia, 1968]

Ο Γιάννης Βόγλης, τα θρυλικά του 'μύγδαλα και η Αν Λόνμπεργκ ως τρομαγμένη τουρίστρια, έχουν πια γράψει τη δική τους νεοελληνική ιστορία, σε μια ταινία του Βασίλη Γεωργιάδη που η χώρα μας πρότεινε για το ξενόγλωσσο βραβείο Oscar εκείνης της κινηματογραφικής σαιζόν. Ιστορικό έμεινε όμως και το τραγούδι «Ανναμπέλ» (που οι περισσότεροι ξέρουν ως «Ένα Πρωινό»): η ευρηματική φαρφίσα που έβαλε ο Σταύρος Ξαρχάκος απηχεί διεθνείς τάσεις που έφταναν και στην Ελλάδα, οι νεοκυματικής αισθητικής στίχοι του Γιώργου Παπαστεφάνου συνόψισαν σταράτα τη ζέση μα και το πρόσκαιρο των θερινών σκιρτημάτων, ενώ η έφηβη Μαρία Δημητριάδη έδωσε διαπιστευτήρια μιας εκπληκτικής φωνής, η οποία πρόσφερε ό,τι ακριβώς χρειαζόταν το κομμάτι τόσο σε ανάταση, όσο και σε μελαγχολία: το έχω ακούσει τόσες φορές, αλλά πάντα εντυπωσιάζομαι με το πώς μια πρωτόβγαλτη στη δισκογραφία τραγούδησε με τόσο βάθος και ουσία, αποδίδοντας υποδειγματικά ακόμα κι έναν λιγάκι συμβολικό στίχο όπως το «θα σταθείς ψηλά στο παραθύρι/πάνω στα μαλλιά άστρα του νοτιά».

ΚΛΕΙΩ ΔΕΝΑΡΔΟΥ - Το Καλοκαίρι Εκείνο

single 45 στροφών [Philips, 1968]

Πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1968 γι' αυτό το τραγούδι των Νίκου Αντωνίου & Τώνη Στρατή σε στίχους Χριστίνας Ντουβή, Τώνη Στρατή & Μενέλαου Σπάθη, μα και μια δεύτερη νιότη στα δικά μας τα χρόνια, καθώς ακούστηκε στο φιλμ νουάρ του Αλέξη Αλεξίου Τετάρτη 04:45 (2015) –αλλά στην υπέροχη διασκευή που έκανε η Κλειώ Δενάρδου, σε ενορχήστρωση Ζακ Ιακωβίδη. Ένα ακόμα θρυμματισμένο ρομάντζο σε καλοκαιρινό φόντο, με αριστοτεχνικά μελό ερμηνεία από τη Δενάρδου, η οποία πορεύεται εδώ στα βήματα της Τζένης Βάνου, βασισμένη όμως στα δικά της τραγουδιστικά χρώματα.

ΔΑΚΗΣ - Τόσα Καλοκαίρια

single 45 στροφών [Parlophone, 1969]

Πρωτακούστηκε βέβαια στο θρυλικό μιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη Γοργόνες Και Μάγκες (Δεκέμβριος 1968), μετατρεπόμενο έκτοτε σε διαχρονικά αγαπημένο τραγούδι, αλλά και σε σήμα κατατεθέν για τον Δάκη, ο οποίος το είπε επιστρατεύοντας όλη του την ερμηνευτική εκφραστικότητα. Σύνθεση (και ενορχήστρωση) του Μίμη Πλέσσα, με στίχους από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, που δίνουν βέβαια αίσιο τέλος στην καλοκαιρινή μελαγχολία που σταθερά μάστιζε τον ήρωα στο παρελθόν, αναδεικνύοντας ως αιτία την έλλειψη του κατάλληλου ερωτικού συντρόφου.

ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΜΑΝΟΥ & ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΕΡΤΗΣ - Σαν Με Κοιτάς

από το soundtrack του Γιάννη Σπανού για την ταινία Εκείνο Το Καλοκαίρι [His Master's Voice, 1971]

Έκανε τη δική του αίσθηση το ρομαντικό δράμα του Βασίλη Γεωργιάδη Εκείνο Το Καλοκαίρι –θα αναφέρονταν σε αυτό και τα Ημισκούμπρια, χρόνια αργότερα– με τον Λάκη Κομνηνό και την Έλενα Ναθαναήλ να ζουν έναν φλογερό, μα καταδικασμένο έρωτα. Διάσταση που αποτυπώνεται άψογα, με μακάβριο ρεαλισμό, στον στίχο του Αλέξη Αλεξόπουλου «το καλοκαίρι αυτό θα σβήσω, θα χαθώ», κάνοντας το τραγούδι του Γιάννη Σπανού απόλυτα αντιπροσωπευτικό της θερινής θλίψης που χτίζουν τα πλάνα του φιλμ. Πρώτη δισκογραφική εμφάνιση για την Αγλαΐα Δημητριάδη, την αδερφή δηλαδή της Μαρίας Δημητριάδη (με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Αφροδίτη Μάνου, με το οποίο έμελλε να γίνει γνωστή)· στην ταινία έλεγε βέβαια το «Σαν Με Κοιτάς» με τον Ιταλό τραγουδιστή Φέφε Αλιμπέρτι, αλλά για το soundtrack το ηχογράφησε ντουέτο με τον ηθοποιό Γιάννη Φέρτη.

ΑΛΕΚΑ ΚΑΝΕΛΛΙΔΟΥ - Ακόμα Ένα Καλοκαίρι

από τον δίσκο Για Λίγους... [Columbia, 1979]

Τραγούδι σε μουσική και στίχους της Νινής Ζαχά, που ξεκινάει αφηγηματικά, σαν ανάγνωση γράμματος, πριν αποδειχθεί ταμάμ για τη ζεστή φωνή της Αλέκας Κανελλίδου. Η οποία απογειώνει με αυτοπεποίθηση και μετρημένο δραματικό πάθος όλη την προσμονή, αλλά και όλη τη ματαίωση μιας δυνατής καλοκαιρινής αγάπης που χάθηκε στον χρόνο, μένοντας εν τέλει ζωντανή μονάχα στη μνήμη της πρωταγωνίστριας.

ΑΡΛΕΤΑ - Το Καλοκαίρι

από τον δίσκο Ένα Καπέλο Με Τραγούδια [Lyra, 1981]

Αρχές δεκαετίας 1980, μετερίζι αλλαγής για τη χώρα, μα και κατώφλι μεταμόρφωσης για την Αρλέτα. Η οποία ρίχνει το βλέμμα της στις αναταράξεις της τσιμεντούπολης και αφήνει πίσω της την εποχή των μπουάτ, γενόμενη η τραγουδοποιός που πολλοί από μας μάθαμε και αγαπήσαμε. Μία από τις δημιουργίες της για εκείνο τον κύκλο-καπέλο τραγουδιών μιλούσε για ένα όμορφο μα περασμένο καλοκαίρι («γλάροι κι άγρια περιστέρια αφροί σε κάποια ξέρα»), που πλέον είχε αφήσει τη δική του σκιά απογοήτευσης στις αναμνήσεις: «του εφήμερου η ομορφιά κουράστηκε απ' την αντηλιά / κύλησες όνειρο της άμμου μέσα από τα δάκτυλά μου».

Λουκιανός Κηλαηδόνης

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ ΚΗΛΑΗΔΟΝΗΣ - Τα Θερινά Σινεμά

από τον δίσκο Χαμηλή Πτήση [Lyra, 1982]

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης έγραψε τα «Θερινά Σινεμά» για μία από τις πιο συγκλονιστικές τραγουδίστριες του ελληνικού πενταγράμμου, τη Βίκυ Μοσχολιού, η οποία και το είπε σε πρώτη εκτέλεση, συμμετέχοντας στο άλμπουμ του Είμαι Ένας Φτωχός Και Μόνος Κάου-Μπόι (1978). Είναι όμως κοινό μυστικό ότι η φωνάρα κάπου αστόχησε και ότι ήταν η προσωπική του επανεκτέλεση που πρόσφερε στο κομμάτι την καίρια γλυκόπικρη διάσταση την οποία χρειαζόταν. Ήταν δηλαδή τελικά ο ίδιος ο Κηλαηδόνης που ξεκλείδωσε τον συνδυασμό της μαγείας των θερινών κινηματογράφων και των μυρωδιών από τα γιασεμιά με την πίκρα για το πέρασμα του χρόνου και τη νοσταλγία για μια νιότη ανεπιστρεπτί χαμένη.

ΣΟΦΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ - Μη Μου Μιλάς Για Καλοκαίρια

από τον δίσκο Μη Μου Μιλάς Για Καλοκαίρια [RCA, 1990]

Εδώ, σε ένα από τα πιο ολοκληρωμένα τραγούδια που έφτιαξε ως συνθέτης και στιχουργός ο Μιχάλης Ρακιντζής, η summertime sadness χτυπά ετεροχρονισμένα. Το νεανικό ρομάντζο που γεννήθηκε κάτω από τα αστέρια, σε ένα νησί στο Αιγαίο, έχει πια θαμπώσει και οδεύει προς άδοξο φινάλε, χαμένο «στης πόλης τα στενά» και σε ρυθμούς που δεν έχουν πλέον καμία σχέση με τη ραστώνη του καλοκαιριού: «αλλού εσύ, αλλού εγώ, δεν έχω χρόνο να σε δω, βρισκόμαστε μονάχα Κυριακές». Μάλλον η καλύτερη στιγμή στη δισκογραφία της Σοφίας Αρβανίτη, μιας συμπαθητικής παρουσίας, η οποία σύντομα θα το γύριζε σε πιο λαϊκοπόπ ρεπερτόριο (και σε πρόσφατα χρόνια έχει θεαθεί ανάμεσα στο κοινό διεθνών metal συναυλιών).

ΘΑΝΟΣ ΚΑΛΛΙΡΗΣ - Αγάπη Καλοκαιρινή

από τον δίσκο Μονάχα Την Ψυχή Σου [Columbia, 1996]

Από τους Bang στη σόλο καριέρα, ο Θάνος Καλλίρης πέτυχε να γίνει σταρ στο πρώτο μισό της δεκαετίας των 1990s χάρη στα τραγούδια που έγραψε γι' αυτόν ο Φοίβος. Ένα από τα πιο ωραία ανάμεσά τους ήταν και το "Αγάπη Καλοκαιρινή", μία ακόμα ενατένιση πάνω στους ανέμελους έρωτες της σαιζόν που έμελλε να διαλυθούν στα πρωτοβρόχια του –κυριολεκτικού και μεταφορικού– φθινοπώρου. Ένας μακρινός συγγενής του «Μια Αγάπη Για Το Καλοκαίρι», δηλαδή, προσαρμοσμένος όμως στην ποπ αισθητική και στα (λιγότερο απαιτητικά) μέτρα μιας διαφορετικής γενιάς ακροατών.

DEMY - Πόσες Χιλιάδες Καλοκαίρια

από τον δίσκο #1 [Panik & Heaven Music, 2012]

Το τραγούδι αυτό του Δημήτρη Κοντόπουλου σε στίχους Νίκου Μωραΐτη χάρισε στην 20χρονη Δήμητρα Παπαδέα το πρώτο της σόλο πανελλήνιο σουξέ, λίγο αφότου είχε γίνει γνωστή στο πλευρό των Playmen, ξεπηδώντας από το YouTube. Και παρότι στιχουργικά δεν συμβαίνει κάτι το άμεσα λυπητερό, πέρα από την υπόνοια άγουρων ερωτικών τραυμάτων που αφήνει εκείνο το «έτσι χτίζονται οι χαρές/πάνω στις πληγές», είναι η μελαγχολική αύρα στον κάπως ατσούμπαλο τρόπο με τον οποίον ερμηνεύει η Demy που δημιουργεί κλίμα εφηβικής summertime sadness, μαζί με κάποιες νύξεις της κιθάρας.

Demy Μια Αγάπη Για Το Καλόκαιρι Official Music Video

LOGIN